Czy zastanawiałeś się kiedyś, dlaczego z przodu pyska nie widać siekaczy, choć zwierzę wydaje się jeść bez problemu?
To pytanie wynika z prostego spostrzeżenia: u przeżuwaczy, w tym u bydła, górna część przedniej szczęki nie ma typowych siekaczy ani kłów. Zamiast nich znajduje się twarda, rogowa tarcza dziąsłowa.
Dorosła krowa ma 32 zęby stałe, lecz ich rozmieszczenie różni się od uzębienia ludzi i wielu innych ssaków. Zęby policzkowe występują również w szczęce, co często bywa pomijane.
Ta anatomia łączy się z dietą: krowy pobierają rośliny, odrywają je przy pomocy tarczy dziąsłowej, a potem rozdrabniają za pomocą przedtrzonowców i trzonowców. To wyjaśnia, dlaczego w mowie potocznej mówi się, że są „bezzębne”.
W artykule najpierw przedstawimy liczbę i układ zębów, potem odpowiemy dokładnie na pytanie o „zęby na górze”, wyjaśnimy mechanikę przeżuwania oraz omówimy zmiany z wiekiem i wpływ na zdrowie.
Kluczowe wnioski
- U przeżuwaczy brak siekaczy w górnej przedniej szczęce to normalna adaptacja.
- Dorosłe osobniki mają łącznie 32 zęby.
- Tarcza rogowa zastępuje górne siekacze podczas pobierania trawy.
- Ułożenie zębów odpowiada diecie i etapom przeżuwania.
- Stan uzębienia wpływa na pobieranie paszy i ogólne zdrowie zwierzęcia.
Ile zębów ma krowa i jak wygląda podstawowy układ uzębienia
Poznanie, ile zębów mają cielęta i dorosłe sztuki, ułatwia ocenę zdrowia stada.
Noworodki rodzą się z uzębieniem mlecznym — łącznie 20 zębów. Wymiana zębów zaczyna się około 6. miesiąca i trwa zwykle do 2. roku życia.
U dorosłego bydła występuje 32 zęby stałe. Na dole, w żuchwie, zwykle występuje osiem siekaczy. Z tyłu obu łuków znajdują się przedtrzonowe i trzonowe, które odpowiadają za mielenie paszy.
- 20 zębów mlecznych u cielęcia — tymczasowe i łatwe do obserwacji.
- 32 zęby stałe u dorosłego — stały aparat żucia z siekaczami w żuchwie i zębami policzkowymi z tyłu.
- Zęby trzonowe wyrzynają się tylko raz, dlatego ich zużycie ma duże znaczenie dla efektywności przeżuwania roślin.
Praktycznie: obserwując wymianę i stopień ścierania, można ocenić wiek i kondycję zwierząt. Rodzaj pokarmu i udział twardych składników wpływają na tempo ścierania powierzchni żujących, co przekłada się na efektywność przeżuwania i trawienia.
Czy krowa ma zęby
Na pierwszy rzut oka przednia część pyska wygląda, jakby brakowało zębów — to jednak nie cała prawda.
U bydła w górnym łuku nie występują typowe siekacze ani kły. W przedniej części górnej szczęki znajduje się twarda rogowa tarcza dziąsłowa, która współpracuje z dolnymi siekaczami podczas skubania trawy.
Rogowa tarcza pełni rolę odpowiednika siekaczy. Zamiast tego elementu natura dała solidną powierzchnię do odcinania roślin. Zęby policzkowe — przedtrzonowe i trzonowe — znajdują się dalej, w obu łukach, i odpowiadają za mielenie paszy.
- Przednia część pyska: tarcza dziąsłowa zamiast górnych siekaczy.
- Tylna część jamy: zęby policzkowe do rozdrabniania.
- To przystosowanie ułatwia pobieranie i przeżuwanie paszy.
| Część jamy ustnej | Element | Funkcja |
|---|---|---|
| Przednia część | Rogowa tarcza dziąsłowa | Odrywanie i docinanie roślin |
| Dolny łuk (przód) | Siekacze dolne | Chwytanie i przesuwanie pokarmu |
| Oba łuki (tył) | Przedtrzonowe i trzonowe | Mielenie i rozdrabnianie paszy |
Jak zęby i tarcza dziąsłowa pomagają krowie jeść trawę i przeżuwać
Pobieranie i rozdrabnianie trawy to skoordynowany ruch języka, tarczy i zębów.
Język owinie kęsy roślin i przyciąga je do przedniej części pyska. Dolne siekacze ścinają rośliny o twardą tarczę dziąsłową — działa to jak naturalne „nożyce” dla paszy.
Po odcięciu pokarm trafia dalej. Brodawki policzkowe skierowane do tyłu przesuwają kęsy w kierunku przedtrzonowców i trzonowców. Te zęby mają szerokie powierzchnie, które miażdżą i mielą paszę.
Krowa może spożyć nawet ok. 45 kg paszy roślinnej na dobę i wykonuje około 50 ruchów szczęką na minutę. Taki wysiłek powoduje naturalne ścieranie zębów, dlatego ich stan pełnią ważną rolę dla zdrowia.
„Pasza po wstępnej obróbce trafia do żwacza, a potem wraca do jamy ustnej jako przeżuwka”
Proces przeżuwania przebiega w cyklach: wstępne cięcie, przeżuwanie i fermentacja w przedżołądkach. Lepsze rozdrobnienie ułatwia pracę mikroorganizmów i poprawia trawienie. Dzięki temu brak górnych siekaczy nie ogranicza pobierania trawy — elementy jamy ustnej współpracują w ściśle określonym miejscu i części funkcjonalnej.
Co dzieje się z zębami krowy z wiekiem i dlaczego ma to znaczenie dla zdrowia
Z wiekiem stan uzębienia przechodzi wyraźne zmiany, które wpływają na pobieranie paszy i kondycję.
Wymiana zębów mlecznych na zęby stałe zwykle odbywa się między 6. a 24. miesiącem życia. U dorosłej sztuki znajdują się 32 zęby stałe, a ich powierzchnia żująca ulega stopniowemu ścieraniu.
Zużycie dotyczy zwłaszcza zęby trzonowe, które znajdują się w tylnej części jamy. Gdy ich funkcja mielenia spada, zwierzęta mogą jeść wolniej i pobierać mniej składników odżywczych.
W praktyce hodowlanej warto kontrolować stan jamy ustnej u starszych zwierząt. Spadek apetytu, wolniejsze pobieranie paszy lub gorsza kondycja to sygnały, że należy sprawdzić ich zdrowie i warunki żywienia.
